Pensioen lijkt voor veel mensen jarenlang iets voor later. Toch komt er een moment waarop opgebouwd pensioenkapitaal moet worden omgezet in een pensioenuitkering. Op dat moment moet u de keuze maken tussen een vaste of variabele uitkering. Het grootste verschil is dat een vast pensioen een vooraf vastgestelde uitkering geeft, terwijl een variabel pensioen kan stijgen of dalen door beleggingsresultaten en renteontwikkelingen. In sommige situaties is ook een combinatie van beide mogelijk. Het nieuwe pensioenstelsel maakt deze verschillen voor veel werknemers en bijna-gepensioneerden extra relevant.
In het kort
- Vast pensioen biedt meer zekerheid doordat de uitkering vooraf wordt vastgesteld.
- Variabel pensioen kan hoger of lager uitvallen omdat de uitkering afhankelijk blijft van beleggingen en renteontwikkelingen.
- Voor veel deelnemers verschuift de opbouw naar een premieregeling waarbij het opgebouwde pensioenvermogen en de behaalde rendementen een grotere rol spelen.
- Een gesplitste keuze, deels vast en deels variabel, kan mogelijk zijn wanneer het pensioen product dit toestaat.
- Andere inkomsten, risicotolerantie, leeftijd en vaste lasten zijn veelgebruikte afwegingspunten bij deze keuze.
Wat is het verschil tussen vast en variabel pensioen?
Het belangrijkste verschil zit in de manier waarop de pensioenuitkering wordt bepaald na pensionering. Vast pensioen geeft een vooraf vastgestelde uitkering. Daardoor is vooraf duidelijker welk inkomen periodiek wordt ontvangen. Variabel pensioen beweegt mee met beleggingen en rente. Hierdoor kan uw uitkering gedurende de looptijd veranderen.
Bij vast pensioen is de uitkomst doorgaans voorspelbaarder dan bij variabel pensioen. Daar staat tegenover dat een variabele uitkering ruimte biedt om mee te bewegen met ontwikkelingen op financiële markten en rentestanden. Bij variabel pensioen kan de uitkering stijgen of dalen.
| Kenmerk |
Vast pensioen |
Variabel pensioen |
| Uitkering |
Vooraf vastgesteld |
Afhankelijk van beleggingen en rente |
| Risico |
Minder schommelingen in de uitkering |
Meer schommelingen mogelijk |
| Voorspelbaarheid |
Relatief hoog |
Relatief lager |
| Kans op stijging of daling |
Beperkt |
Uitkering van stijgen of dalen |
Hoe werkt vast pensioen?
Vast pensioen draait om een uitkering die vooraf wordt vastgesteld. Op het moment dat pensioenkapitaal wordt omgezet naar een uitkerend pensioen product, wordt berekend welke uitkering levenslang kan worden uitgekeerd onder de geldende voorwaarden.
Deze vorm biedt meer inkomenszekerheid dan variabel pensioen. De hoogte van de uitkering staat bij aanvang vast volgens de afspraken van het gekozen pensioen product. Daardoor ontstaat meer voorspelbaarheid over toekomstige pensioeninkomsten.
De keerzijde is dat minder wordt meebewogen met toekomstige beleggingsresultaten. Wanneer financiële markten of renteontwikkelingen veranderen, vertaalt dit zich doorgaans niet in hogere uitkeringen binnen een vast pensioen. De nadruk ligt daarom vooral op zekerheid en stabiliteit.
Hoe werkt variabel pensioen?
Bij een variabel pensioen blijft het pensioenkapitaal ook na pensionering gedeeltelijk afhankelijk van ontwikkelingen op financiële markten. De pensioenuitkering wordt daardoor niet volledig vooraf vastgezet.
Omdat beleggingen en rente invloed hebben op de uitkomst, kan de uitkering gedurende de looptijd veranderen. De uitkering kan daardoor stijgen of dalen. Dat betekent dat toekomstige pensioeninkomsten minder voorspelbaar zijn dan bij een vaste uitkering.
Beleggen brengt risico’s met zich mee. De waarde van beleggingen kan fluctueren. In het verleden behaalde resultaten bieden geen garantie voor de toekomst.
Een variabel pensioen biedt ruimte om mee te bewegen met ontwikkelingen op de financiële markten. Tegelijkertijd kunnen tegenvallende resultaten of veranderende rentestanden leiden tot een lagere uitkering. Zowel positieve als negatieve uitkomsten zijn mogelijk.
Welke rol speelt het nieuwe pensioenstelsel?
Het nieuwe pensioenstelsel (Wtp) verandert de manier waarop pensioen voor veel werknemers wordt opgebouwd. Binnen het nieuwe stelsel komt de nadruk sterker te liggen op persoonlijk opgebouwd pensioenkapitaal en de resultaten die daarop worden behaald.
Daardoor wordt de keuze voor vast of variabel pensioen voor veel werknemers en bijna-gepensioneerden een actuele en belangrijke vraag. Pensioenuitkomsten worden in het nieuwe stelsel vaker beïnvloed door economische ontwikkelingen en beleggingsresultaten dan in veel traditionele regelingen het geval was.
Het nieuwe pensioenstelsel betekent niet automatisch dat pensioenuitkeringen hoger of lager worden. De uiteindelijke uitkomsten verschillen per pensioenregeling en situatie. Wel maakt de overgang naar een kapitaalgerichter stelsel het verschil tussen meer zekerheid en meer invloed van economische ontwikkelingen op de pensioenuitkering zichtbaarder.
Meer informatie over het nieuwe pensioenstelsel staat op de website van de Rijksoverheid. Ook de Autoriteit Financiële Markten (AFM) biedt uitleg over pensioenkeuzes.
Wanneer kan een combinatie van vast en variabel pensioen?
Er is een mogelijkheid om een gesplitste keuze te maken: deels vast, deels variabel. Daarbij wordt het beschikbare pensioenkapitaal verdeeld over een vaste en een variabele pensioenuitkering.
Met deze aanpak combineert u meer zekerheid met ruimte om mee te bewegen met toekomstige ontwikkelingen. Een deel van de uitkering staat dan vooraf vast, terwijl een ander deel afhankelijk blijft van beleggingen en rente.
Of deze mogelijkheid beschikbaar is, hangt af van de aanbieder en het pensioenproduct. Niet ieder pensioenproduct biedt dezelfde keuzes of voorwaarden. Daarom is het belangrijk om eerst vast te stellen welke mogelijkheden binnen een specifieke regeling of aanbieder beschikbaar zijn.
Checklist: welke kenmerken wegen mee bij de keuze?
Onderstaande checklist vormt een neutraal besliskader voor het vergelijken van vast en variabel pensioen:
- Zijn er naast pensioen nog andere inkomstenbronnen beschikbaar?
- Welke rol speelt risicotolerantie bij financiële keuzes?
- Welke invloed heeft leeftijd op de gewenste mate van voorspelbaarheid?
- Hoe belangrijk is stabiliteit van inkomen voor het betalen van vaste lasten?
- Is er behoefte aan meer zekerheid of juist aan ruimte om mee te bewegen met economische ontwikkelingen?
- Biedt het pensioenproduct een keuze tussen vast, variabel of een combinatie van beide?
Veelgestelde vragen over vast en variabel pensioen
Wat is het belangrijkste verschil tussen vast en variabel pensioen?
Het belangrijkste verschil tussen vast en variabel pensioen is de manier waarop uw pensioenuitkering wordt bepaald. Bij een vast pensioen staat de uitkering vooraf vast. Bij een variabel pensioen blijft de uitkering afhankelijk van beleggingen en rente. Daardoor kan een variabele uitkering tijdens uw pensioen stijgen of dalen.
VerdiepingEen vast pensioen biedt meer voorspelbaarheid. U weet vooraf beter welk bedrag u periodiek ontvangt. Daardoor kiezen sommige mensen voor deze vorm als zij veel waarde hechten aan een stabiel inkomen. Bij een variabel pensioen blijft een deel van het pensioenkapitaal belegd. Daardoor bewegen uitkeringen mee met ontwikkelingen op financiële markten en veranderingen in de rente. Dat kan gunstig uitpakken, maar ook minder gunstig.
De keuze draait vaak om de afweging tussen zekerheid en de mogelijkheid om mee te profiteren van positieve marktontwikkelingen.
Kan een variabel pensioen later hoger worden?
Ja, een variabel pensioen kan later hoger worden. De hoogte van de uitkering hangt onder meer af van beleggingsresultaten en renteontwikkelingen. Als deze ontwikkelingen gunstig zijn, kan de pensioenuitkering stijgen. Er is echter geen garantie, want de uitkering kan ook lager worden.
VerdiepingBij een variabel pensioen blijft het pensioenkapitaal na pensionering gedeeltelijk belegd. Daardoor hebben ontwikkelingen op financiële markten invloed op de uitkering.
Positieve beleggingsresultaten kunnen zorgen voor een hogere uitkering. Tegelijk kunnen tegenvallende resultaten of veranderingen in de rente juist leiden tot een lagere uitkering.
Daarom biedt een variabel pensioen meer kansen op groei, maar ook meer onzekerheid dan een vast pensioen.
Is deels vast en deels variabel pensioen mogelijk?
Ja, bij sommige pensioenproducten is het mogelijk om uw pensioen deels vast en deels variabel in te richten. U verdeelt dan uw pensioenkapitaal over een vaste en een variabele uitkering. Zo combineert u meer zekerheid met de mogelijkheid om mee te bewegen met beleggingen en rente.
VerdiepingEen combinatie van vast en variabel pensioen wordt vaak gezien als een middenweg. Een deel van uw inkomen staat vooraf vast, terwijl een ander deel afhankelijk blijft van economische ontwikkelingen.
Niet iedere aanbieder biedt deze mogelijkheid. De beschikbare keuzes hangen af van het pensioenproduct en de voorwaarden die daarbij horen. Het is daarom verstandig om vooraf te bekijken welke opties beschikbaar zijn.
Voorbeeld Monique heeft € 250.000 pensioenkapitaal. Zij gebruikt € 150.000 voor een vaste uitkering en € 100.000 voor een variabele uitkering. Zo heeft zij een stabiele basis en blijft een deel van haar pensioen meebewegen met de markt.
Waarom is het nieuwe pensioenstelsel relevant bij deze keuze?
Het nieuwe pensioenstelsel is relevant omdat pensioen voor veel deelnemers sterker gekoppeld wordt aan persoonlijk opgebouwd pensioenkapitaal en de resultaten die daarop worden behaald. Daardoor wordt het verschil tussen zekerheid en meebewegen met economische ontwikkelingen voor veel mensen zichtbaarder.
VerdiepingIn het nieuwe pensioenstelsel speelt het opgebouwde kapitaal een grotere rol dan in veel traditionele regelingen. Daardoor kunnen economische ontwikkelingen en beleggingsresultaten meer invloed hebben op pensioenuitkomsten. Dat betekent niet automatisch dat pensioenuitkeringen hoger of lager worden. De uiteindelijke uitkomst hangt af van de pensioenregeling en persoonlijke situatie. Wel zorgt het nieuwe stelsel ervoor dat veel werknemers en bijna-gepensioneerden bewuster nadenken over de keuze tussen zekerheid en risico.
Bekijk de mogelijkheden voor variabel pensioenMeer feitelijke informatie over variabel pensioen en de uitkeringsfase staat op de
productpagina van Pensioenkoers
